اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً » ( احزاب / 33 ) ( اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، نعمت خداوند را بر خود يادآور شويد آنگاه كه لشكريانى به سوى شما آمدند ، پس ما باد و سپاهيانى كه آنها را نديديد بر سرشان فرستاديم و خداوند به آنچه مىكنيد بيناست ) . ( 1 ) پيامبر و اصحابش پس از آنكه بيش از بيست شبانه روز در برابر مهاجمان ايستادگى كردند به مدينه بازگشتند ، در حالى كه در طى اين مدت گرسنگى و بىخوابى و ترس از چيره گشتن دشمن بر زنان و كودكانشان آنان را درمانده و رنجور ساخته بود و آرزو مىكردند اگر شده حتى چند روز پس از آن جنگ طولانى به استراحت پردازند . براى مسلمانان و حتى مدينه در تاريخ طولانىاش سابقه نداشت كه با اضطراب ، گرسنگى و ترسى مانند آنچه در آن چند روز به آن روى آورده بود مواجه شود . خداوند وضع مسلمانان را در آيهء زير خلاصه كرده است : « إِذْ جاؤُكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَ مِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَ إِذْ زاغَتِ الْأَبْصارُ وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا هُنالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُوا زِلْزالًا شَدِيداً » ( احزاب / 10 ) ( هنگامى كه از فراز سرتان و پائين پايتان آمدند ، هنگامى كه ديدگان خيره گشت و دلها به حنجره‌ها رسيد و به خداوند گمانها برديد ، آن هنگام مؤمنان به آزمون افتادند و به سختى تكان داده شدند ) . ( 2 ) مسلمانان پس از آن تلاشهاى رنج‌آور آرزو داشتند اگر بتوانند چند روزى هم كه شده به استراحت بپردازند . ولى چگونه مىتوانستند به موقعيت خود اطمينان خاطر داشته باشند درحالىكه يهوديانى كه قريش و غطفان و قبايل ديگر عرب را با همدستى و پشتيبانى خود فريفته و به آن تهاجم واداشته بودند نزديكشان بودند ، تهاجمى كه اگر عنايت خداوند نبود چيزى نمانده بود مسلمانان را نابود سازد . ولى عنايت خداوند اسباب شكست مشركان را فراهم ساخت ، شكستى كه طليعه‌اش از كشته شدن عمرو بن ود عامرى و نوفل بن عبد الله بدست على ( ع ) و گريز پهلوانان همراه او كه توانستند از خندق بگذرند آشكار شد ، و نيز نقشه‌هاى خردمندانهء